Stowarzyszenie EKOLAND wystosowało list do Ministra Rolnictw i Rozwoju Wsi Stefana Krajewskiego w sprawie Genetycznie Modyfikowanej Żywności (GMO), Nowych Technik Genomowych (NGT) oraz umowy z krajami Mercosur.
Oto treść podpisanego i wysłanego listu:
Szanowny Panie Ministrze,
chcemy wyrazić nasze głębokie zaniepokojenie wynikiem negocjacji trójstronnych w sprawie wniosku UE dotyczącego nowych technik genomowych (NGT).
W pełni popieramy Pana sprzeciw wobec umowy handlowej między UE a krajami Mercosur i zwracamy się z prośbą o zajęcie równie jasnego i stanowczego stanowiska w sprawie unijnego prawa dotyczącego NGT. Jeżeli powodem sprzeciwu wobec umowy Mercosur jest potrzeba ochrony interesów polskich producentów rolnych i konsumentów, to dokładnie z tych samych powodów należy krytycznie odnieść się do wprowadzania NGT.
Porozumienie dotyczące NGT z dnia 4 grudnia 2025 r. jest wysoce problematyczne, ponieważ:
- Znosi ono obowiązek etykietowania i identyfikowalności dla dużej grupy roślin genetycznie modyfikowanych (GMO). Zwykli obywatele nie będą już w stanie stwierdzić, czy kupują żywność zawierającą GMO. Ponadto sondaże opinii publicznej we wszystkich krajach UE pokazują, że konsumenci chcą mieć dostęp do tych informacji. Taką opinię wyrażają również polscy konsumenci(1).
- Porozumienie to dopuszcza odstąpienie od oceny ryzyka dla roślin modyfikowanych genetycznie, narażając w ten sposób ludzi i przyrodę na potencjalne zagrożenia. Kryteria dotyczące roślin NGT1 są niewystarczające, aby wykluczyć ryzyko. Na podstawie klauzuli opt-out od 2015 r. istnieje w Polsce zakaz upraw roślin GMO. Niezrozumiałe jest zatem odchodzenie od niego dla roślin NGT.
- Wobec braku środków zapewniających koegzystencję i metody wykrywania, nowe prawo zwiększy koszty i nakłady pracy rolników i producentów żywności, którzy chcą produkować bez GMO – dotyczy to zarówno rolników konwencjonalnych, jak i rolników ekologicznych.
- Wniosek w sprawie NGT nie zapewnia skutecznych zabezpieczeń przed negatywnymi skutkami patentowania materiału genetycznego. Wręcz przeciwnie, otwiera drzwi dla coraz większej liczby opatentowanych nasion, ograniczając dostęp rolników i hodowców do zasobów genetycznych. Spowoduje to zwiększenie koncentracji na rynku nasiennym, pozostawiając tylko największym graczom możliwość kontrolowania dostaw nasion. Małe i średnie przedsiębiorstwa hodowlane poniosą straty lub upadną – w tym większość polskich hodowców i przedsiębiorstw branży nasiennictwa. Nasi rolnicy będą mieli mniejszy wybór odmian, a ceny wzrosną.
Nie możemy postrzegać tych nowych GMO jako czegoś zupełnie innego niż obecnie dostępne na rynku GMO. Pod względem technicznym i prawnym rośliny NGT są GMO, co potwierdziła Komisja Europejska(2). Rośliny te są wynikiem inżynierii genetycznej, a ich skład genetyczny zazwyczaj różni się od składu genetycznego roślin hodowanych w sposób tradycyjny(3). Ponadto proces inżynierii genetycznej jest podatny na błędy genetyczne, które mogą powodować zagrożenia dla zdrowia i środowiska (4).
Uważamy, że konkurencyjność rolnictwa w Europie i Polsce zależy przede wszystkim od różnorodności sektora hodowli i jego ogromnego potencjału w zakresie innowacji i dostosowywania się do przyszłych wyzwań. Osłabienie obecnych przepisów dotyczących GMO, uzgodnione przez Radę i Parlament w dniu 4 grudnia 2025 r., stanowiłoby poważne zagrożenie dla tego potencjału, a w konsekwencji wzmacniania pozycji polskiej produkcji rolnej.
W związku z tym zwracamy się z prośbą do Pana, by chronić przede wszystkim polskich małych i średnich hodowców oraz polskich rolników, ale także wszystkie małe i średnie europejskie przedsiębiorstwa nasienne poprzez zdecydowane odrzucenie porozumienia dotyczącego NGT.
Rolnicy zasługują na wiarygodne informacje na temat tego co uprawiają na swoich polach, a konsumenci na temat tego, jaką żywność spożywają.
Apelujemy do Pana, by Polska nie zgodziła się z porozumieniem w sprawie Nowych Technik Genomowych podczas następnych głosowań na forum Unii Europejskiej.
(1) IPSOS (2021) Dane z EU wide opinion poll
(3) Testbiotech (2025) First systematic study on differences between conventional breeding and new genetic engineering
(4) Koller F and Cieslak M (2023) A perspective from the EU: unintended genetic changes in plants caused by NGT—their relevance for a comprehensive molecular characterisation and risk assessment. Front. Bioeng. Biotechnol. 11:1276226. doi: 10.3389/fbioe.2023.1276226
